Trầm Hương Và Lịch Sử Hình Thành Của Từng Loại Trầm

Trầm hương tự nhiên là loại gỗ quý hiếm, có quá trình hình thành và đặc điểm khác hoàn toàn với những loại gỗ thông thường. Tùy vào số năm tích trầm và chất lượng gỗ, gỗ Trầm được chia thành nhiều loại khác nhau.

I. Trầm hương là gì? Quá trình hình thành gỗ Trầm hương

Trầm hương (tiếng Anh: Agarwood) là loại gỗ quý gắn liền với nét văn hoa tâm linh của người Việt.

Điểm khác biệt của gỗ Trầm là hàm lượng tinh dầu cao, mùi thơm thoang thoảng, nhẹ nhàng và tao nhã. Chính nhờ có mùi hương đặc trưng và gỗ mềm bóng, trầm chủ yếu được dùng để làm vật phẩm phong thủy (vòng tay, nhẫn, dây chuyền, tượng,…). Ngoài ra, Trầm hương còn là vị thuốc trong Đông y và được sử dụng để sản xuất nước hoa, tinh dầu.

Nhiều người lầm tưởng trầm hương là gỗ của cây Trầm hương. Tuy nhiên, trên thực tế không có loại cây này, mà đây chỉ là cách gọi sai lệch do người Việt có thói quen đặt tên gỗ tương tự như tên của cây. Gỗ Trầm vốn được hình thành trong thân cây Dó bầu nhưng chỉ 1000 cây mới có 1 cây có khả năng tụ trầm.

Cây Dó bầu là loài thực vật thân gỗ sống trong những khu rừng nguyên sinh, thứ sinh. Khi thân cây có vết thương do bị chim đục, côn trùng cắn phá, bom đạn găm vào, thân cây nứt/ gãy do giông bão, sét đánh,… thân cây sẽ tiết ra nhựa để tránh sự xâm nhập của nấm mốc và vi khuẩn ngoại sinh.

Theo thời gian, nhựa từ cây tụ lại ở vết thương và vùng gỗ xung quanh tạo thành gỗ Trầm. Đối mặt với sự khắc nghiệt của thời tiết, cây Dó bầu không bị mục ruỗng, gục ngã mà nỗ lực chống chọi để phát triển mạnh mẽ và tạo ra linh khí của trời đất.

Có thể nói, quá trình hình thành gỗ Trầm có ý nghĩa rất thiêng liêng. Gỗ Trầm hấp thu gió sương, trải qua nắng nóng, mưa giông mới sở hữu mùi hương ngào ngạt, tao nhã và vân gỗ độc đáo khó có loại gỗ nào có thể sánh bằng. Cũng chính vì ý nghĩa thiêng liêng này, Trầm hương thường được dùng để chế tác tượng thờ và làm nhang.

Các loại Trầm hương và cách nhận biết các loại Trầm

Trầm hương là tên gọi chung của loại gỗ đặc biệt được tạo ra bên trong thân cây Dó bầu. Tuy nhiên, hàm lượng tinh dầu, mùi hương và đặc điểm chất gỗ có sự khác biệt tùy theo tuổi Trầm và điều kiện phát triển. Hiện nay, Trầm được chia thành 4 loại là Kỳ nam, Trầm hương tự nhiên (còn được gọi là Trầm), Trầm tốc và Trầm nhân tạo.

1.Kỳ nam – Loại hạng nhất

Kỳ nam (còn được gọi là Kỳ) là loại gỗ có chất lượng tốt nhất trong tất cả các loại Trầm. So với Trầm tự nhiên, Kỳ nam quý hiếm hơn rất nhiều và sản lượng vô cùng khan hiếm.

Kỳ nam cũng được tạo thành bên trong cây Dó bầu với cơ chế tương tự nhưng Kỳ nam lại có lượng tinh dầu cao hơn và thời gian tụ trầm lâu hơn, thời gian kéo dài từ 1.000 năm đến 3.000 năm . Nói một cách dễ hiểu thì Kỳ nam chính là Trầm hương đã trải qua thêm một thời gian tụ trầm dài. Tuy nhiên, để Trầm hương biến thành Kỳ nam còn phụ thuộc vào thổ nhưỡng và điều kiện thời tiết. Chính vì vậy, Kỳ nam là loại gỗ vô cùng quý hiếm và có giá bán rất đắt đỏ.

Kỳ Nam có lượng tinh dầu lớn, khối lượng nhẹ; kết cấu mềm, dẻo, nhuyễn; khi nếm có thể cảm nhận được vị chua, cay, đắng, ngọt; hương thơm tự nhiên dịu ngọt; khi đốt khói trầm bay thẳng và dài lên không trung với mà khói xanh lợt đẹp mắt. Kỳ Nam được chia làm 4 loại: Bạch kỳ, Thanh kỳ, Huỳnh kỳ và Hắc kỳ.

Kỳ nam có giá thành quá đắt đỏ nên chủ yếu được các đại gia có thú chơi gỗ săn lùng để làm đa dạng bộ sưu tập. Ngoài ra, một số người không ngần ngại tìm mua kỳ nam để chữa bệnh vì dược tính và công năng mạnh hơn rất nhiều so với trầm hương tự nhiên.

2. Trầm hương tự nhiên

Dù không khan hiếm như Kỳ nam nhưng Trầm hương cũng có giá thành khá cao vì trung bình 1000 cây mới có 1 cây tạo trầm và quá trình khai thác cũng rất gian nan.

Cần phân biệt Trầm hương với Kỳ Nam, Trầm nhẹ, vị cay, hơi đắng, khi đốt lên bốc khói hình vòng, tan biến nhanh trong không khí. Gỗ Kỳ Nam nặng, nhuyễn, có vị chua, đắng ngọt, thơm hơn. Khi cháy ngọn khói có màu xanh, lên thẳng và cao, lơ lửng rất lâu trong không khí rồi mới biến mất.

Theo phẩm cấp, Trầm được xếp thành 6 loại.

• Loại 1: sắc sáp trắng, giá trị cao nhất trong 6 loại Trầm
• Loại 2: sắc xanh đầu vịt
• Loại 3: sắc sáp xanh
• Loại 4: sắc sáp vàng
• Loại 5: sắc vằn lông hổ, giá trị sau loại
• Loại 6: sắc vàng đốm dầu, giá trị thấp nhất trong 6 loại Trầm

Cũng có sách xưa chia Trầm thành 5 loại: Hoàng lạp Trầm, Hoàng Trầm, Giác Trầm, Tiến hương, Kê cốt hương, trong đó Hoàng lạp Trầm là tốt nhất.

3. Trầm tốc

Trầm tốc là Trầm hương loại ba. Loại gỗ Trầm này chứa hàm lượng tinh dầu thấp nên mùi hương thoang thoảng và không ngào ngạt như Trầm hương tự nhiên hay Kỳ nam. Mặc dù có mùi hương nhẹ nhưng mùi của Trầm tốc không bị phai theo thời gian và chất gỗ khá chắc, ít bị hư hại. Với giá thành dễ chịu hơn, cũng có khá nhiều khách hàng lựa chọn Trầm tốc thay vì Kỳ nam hay Trầm hương.

Trầm tốc thường có màu vàng nhạt, chất cứng và không bóng như trầm hương do hàm lượng tinh dầu thấp hơn. Loại này được chia thành nhiều loại như Tốc Banh, Tốc Bông, Tốc kiến và Tốc Vườn

4. Trầm nhân tạo

Quá trình tạo gỗ Trầm mất rất nhiều năm (ít nhất từ 10 năm trở lên và có thể mất từ hàng chục đến hàng trăm năm đối với các loại Trầm quý hơn). Chính vì vậy, sản lượng Trầm trong tự nhiên không nhiều. Để đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng cao, nhiều địa phương đã tiến hành trồng Dó bầu tạo trầm hương nhân tạo.

Trầm nấu dầu 

Trầm nấu dầu là loại Trầm được hình thành dưới tác động của con người lên các phôi gỗ dó bầu, sử dụng phương pháp nấu dầu trầm trong máy áp suất nhiệt độ cao để ép tinh dầu thẩm thấu vào từng thớ gỗ và tích tụ trầm nhanh hơn. Tuy nhiên, phương pháp này sẽ không thể tạo các vân trầm như các loại trầm khác, màu sắc trầm đen tuyền và hương thơm khá giống với mùi của thảo dược. Ngoài ra, sau một thời gian sử dụng, Trầm sẽ xuất hiện hiện tượng chảy dầu và có thể bay mất màu gốc ban đầu.  

Trầm sánh 

Loại trầm này hiện nay khá phổ biến vì có thể trồng được và khai thác bằng các phương pháp cấy tạo. Người ta tạo Trầm sánh nhân tạo bằng cách lột bỏ hết các lớp vỏ bên ngoài của cây Dó bầu, sau đó quét lớp chất hóa học kích thích tạo trầm lên. Sau khoảng vài năm lớp thân của cây sẽ bị mục và sần sùi, phía bên trong sẽ hình thành một lớp dầu trầm sánh mỏng như tờ giấy. Người ta sẽ tiến ghép những miếng Trầm Sánh vào nhau bằng loại keo đặc biệt tạo thành một miếng gỗ Trầm Sánh

II. Xuất xứ Trầm hương

Cây Dó Bầu là loài thực vật thường xanh, ưa sáng và sinh trưởng tốt trong khí hậu nhiệt đới. Do đó, các quốc gia Đông Nam Á và một số nước Châu Á đều có sản lượng trầm hương tự nhiên khá dồi dào. Đặc điểm thổ nhưỡng và khí hậu riêng biệt khiến cho gỗ Trầm ở những quốc gia này cũng có sự khác biệt rõ rệt.

1. Trầm hương Việt Nam

So với trầm của các quốc gia khác, trầm Việt Nam được đánh giá có chất lượng tốt nhất. Gỗ trầm có màu nâu bóng đẹp nhờ hàm lượng tinh dầu cao, vân trầm dày, đậm và rõ nét. Mùi thơm của gỗ trầm Việt Nam rất đặc trưng và để lại ấn tượng sâu sắc chỉ sau một lần thưởng thức.

2. Trầm hương Ấn Độ

Trầm Ấn Độ là một trong những loại gỗ Trầm hương tự nhiên được yêu thích trên thị trường. Với khí hậu nhiệt đới đặc trưng, trầm hương Ấn Độ chứa hàm lượng tinh dầu cao, mùi thơm nồng nàn hơn so với trầm hương Việt Nam. Tuy nhiên, giá gỗ trầm hương Ấn Độ khá cao nên người Việt vẫn ưa chuộng trầm hương trong nước hơn.

3. Trầm hương Indonesia

Trầm Indonesia có mùi thơm nồng, chất gỗ nặng, có màu đen sẫm và vân trần dày. Nếu so sánh với trầm hương Việt Nam, gỗ trầm có xuất xứ từ Indonesia có chất lượng không thua kém. Tuy nhiên, màu sắc của trầm tương đối tối nên không thích hợp với những người trẻ tuổi.

4. Trầm hương Lào

Có khí hậu khá giống với Việt Nam, trầm hương Lào cũng là lựa chọn được nhiều khách hàng yêu thích. Khác với trầm hương Indonesia, trầm hương có xuất xứ từ Lào có màu xám gỗ hoặc vàng xám, vân trầm đậm hơn, hiện rõ và có mùi hương thoảng nhẹ.

Vì vị trí địa lý, thổ nhưỡng và khí hậu không quá khác biệt nên rất nhiều người yêu thích trầm hương Lào. Vào những thời điểm khan hiếm trầm hương Việt Nam, nhiều người chuyển sang sử dụng trầm hương Lào vì chất lượng không quá khác biệt. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng màu sắc của gỗ trầm Việt đẹp và đa dạng hơn.

5. Trầm hương Philippine

Ngoài các loại trầm hương trên, trầm hương Philippines cũng là lựa chọn của khá nhiều người. Gỗ trầm có xuất xứ từ Philippines có màu đen xám, vân rất dày và có màu đậm. Hương thơm của trầm thanh hơn so với trầm hương Việt Nam.

Về chất lượng, trầm hương Philippines không quá khác biệt so với trầm hương Việt Nam. Tuy nhiên, do phải tính thêm chi phí nhập khẩu nên giá của trầm Philippines đắt hơn. Đây cũng là lý do vì sao trầm hương Việt Nam vẫn luôn là lựa chọn hàng đầu.

III. Công dụng của Trầm hương

Xem Thêm: Trầm Hương – Biểu Tượng Phong Thủy Và Giá Trị Sống

1. Công dụng của Trầm hương trong Y học

• Trầm là loại dược liệu quý hiếm, tính ôn có tác dụng điều trị các bệnh về thần kinh và xua tan mệt mỏi. 
• Trầm hương có tác dụng giảm đau, giúp ngủ sâu, tăng cường sự tập trung, giúp thư giãn.
• Giúp hạ đờm, hỗ trợ chống tiêu chảy, nôn mửa nhanh chóng.
• Làm ấm thận, lợi tiểu, tăng cường sinh lực cho phái mạnh. 
• Tiêu diệt tế bào gây ra bệnh ung thư tuyến giáp.